brussel vluchtstad - ICORN

 

Passa Porta wil een tastbare bijdrage leveren in de strijd tegen de onaanvaardbare situatie waarin zovele schrijvers zich bevinden. Wereldwijd is van bijna 1000 schrijvers bekend dat zij worden gepest, bedreigd of gevangen gehouden omwille van hun schrijverschap. Het schrijven of spreken wordt hen moeilijk of onmogelijk gemaakt.

Passa Porta is lid van ICORN (International Cities of Refuge Network). Dit netwerk verenigt steden of organisaties die zich engageren om vervolgde schrijvers op te vangen voor een periode van 1 à 2 jaar. Zij begeleiden hen om ook als kunstenaar een volwaardige plaats in te nemen in een nieuwe politieke, maatschappelijke en culturele context. ICORN werkt samen met PEN International voor het detecteren, contacteren en screenen van de schrijvers in nood.

Passa Porta geniet een actieve ondersteuning van het project door de Stad Brussel, die gratis een appartement ter beschikking stelt. Zo toont Brussel zich een gastvrije, open metropool die opkomt voor de vrijheid van meningsuiting en de rechten van de mens.


2016-2017: ARASH CHAKERI

images+press/arash_chakeri_c_mehdi_rostami.JPGArash Chakeri (Teheran, 1982) is een Iraanse singer-songwriter, dichter en prozaschrijver. In 2003 debuteerde hij met ‘Eenzaamheid', een bundel gazalen die verscheen zonder de goedkeuring van het Iraanse ministerie van Cultuur en Islamitische Leiding. Voor zijn tweede poëziebundel ‘Gitaartranen' (2006) werd hij verplicht een aantal gedichten over sociaal en politiek activisme in Iran te schrappen. Chakeri is een groot bewonderaar van Iraanse schrijver Sadegh Hedayat (Teheran, 1903 - Parijs, 1951, buiten Iran vooral bekend om zijn vertaalde meesterwerk De blinde uil (1937). In 2013 publiceerde Chakeri zijn korte debuutroman ‘Ik was dood', die nu in Iran alleen illegaal verkrijgbaar is. In 2013 verscheen Chakeri's eigen liedjesbloemlezing ‘Jouw vertolker' (2013). De laatste jaren neemt Chakeri steeds kritischere standpunten in tegen zijn regering en vecht hij ook als activist voor meer vrijheid en democratie. De laatste jaren werd hij meermaals aangevallen, vastgehouden en bedreigd. In 2015 besloot hij zijn land te ontvluchten. Zijn werk is nog niet in het Nederlands vertaald.

 

 

2014-2015: De Marokkaanse auteur en journalist Ali Amar (1967 - Mohammed VI. Le Grand Malentendu, Paris-Marrakech), was de mede-oprichter van de eerste onafhankelijke Marokkaanse krant Le Journal, die onder politieke en financiële druk moest ophouden te bestaan. Zijn boek over Mohammed VI was in Marokko niet welkom. Tijdens zijn verblijf in Brussel gaf hij meerdere lezingen, werkte hij aan een nieuw boek en richtte hij het journalistieke webplatform Le Desk op.

2011-2013: Begin 2011 arriveerde Boris Korkmazov (1958) in Brussel. Hij komt uit de autonome Russische republiek Karatsjaj-Tsjerkessië en verblijft hier met zijn echtgenote. Hij schrijft romans en korte verhalen en publiceerde in Moskou een bundel met Noord-Kaukasische verhalen met als titel Een levenslange oorlog. Na zijn kritische uitspraken over de Russische politiek werd hij meermaals bedreigd, zowel in Tjerkessië als in Moskou. Zie ook de reportage van de RTBF.

2009-2010: Dejan Anastasijevic was de eerste ICORN-schrijver die in Brussel te gast was. Hij heeft de Servische nationaliteit en diende Belgrado te verlaten omdat zijn leven en dat van vrouw en kind ernstig werd bedreigd. Hij startte zijn carrière als oorlogsverslaggever in Vukovar (1991) en Bosnië (1992). Zijn stukken in o.a. Vreme, Time Magazine, The Guardian enSlobodna Bosna, over gewelddaden tegen etnische Albanezen in Kosovo brachten hem in diskrediet bij het regime van Milosevic. Hij was de eerste Servische journalist die in het Tribunaal van Den Haag tegen Milosovic getuigde. Zijn huidige werk gaat in hoofdzaak over de georganiseerde misdaad en onveiligheid in Servië.




 

 

 

 

 

Brussel - vluchtstad

door Sigrid Bousset

 

In 1995 opperde de filosoof Jacques Derrida de gedachte om in een aantal steden, verspreid over zo veel mogelijk landen, een nieuw, mondiaal gedacht soort opvang te organiseren voor schrijvers, intellectuelen en kunstenaars die om welke politieke reden dan ook in de verdrukking waren gekomen en zich niet langer gedekt wisten door de garanties van het land of de staat waarvan zij burgers waren. Hiervoor kreeg hij meteen de steun van Salman Rushdie, die op dat moment leefde onder de bedreiging van een fatwa. De gedachte om de stad weer te ervaren als een plek waar fundamentele mensenrechten worden gerespecteerd, kon alleen maar ontstaan omdat het steeds duidelijker werd dat de aloude natiestaten deze functie steeds moeilijker konden vervullen. De jaren 90 probeerden zich rekenschap te geven van een hertekende internationale context na het wegvallen van het ijzeren gordijn. De nieuwe politieke verschuivingen werden ten eerste zichtbaar binnen Europa. Maar ten tweede openden zich vanaf dan ook steeds meer grenzen door economische en politieke druk, en werd de nood voelbaar om een concreet antwoord te geven op de traagheid waarmee naties en geopolitiek reageren op urgente problemen van internationale migratie.

In een korte tekst, geadresseerd aan het Congrès des villes refuges dat in 1996 in Parijs werd georganiseerd door het pas opgerichte Europese schrijversparlement, formuleert Derrida zijn idee over vluchtsteden als volgt: 

« Dès notre première rencontre nous avons appelé à ouvrir de telles villes refuges à travers le monde. Et cela ressemble bien, en effet, à une nouvelle cosmopolitique. Nous avons entrepris de susciter, à travers le monde, la proclamation et l'institution de « villes refuges » nombreuses et surtout autonomes, aussi indépendantes entre elles et indépendantes des Etats qu'il serait possible, mais des villes refuges néanmoins alliées entre elles selon des formes de solidarité à inventer. »

Wat betekent dit praktisch voor de grote steden in het perspectief van de demografische verschuivingen waarbij nu al meer dan de helft van de mensheid in steden leeft en er wordt voorspeld dat binnen een eeuw zowat twee derde van de mensheid in steden zal leven... Kunnen steden inderdaad concreet, efficïent en snel voorzien in gastvrijheid (een essentieel begrip voor Derrida) en bescherming van de rechten van de burger (een al even essentieel punt voor de toen bedreigde Rushdie). Concreet : kan een internationale, snel groeiende, complexe en meertalige stad als Brussel deze cultuurpolitieke taak op zich nemen? Is het mogelijk voor ons om in deze stad een voorbeeldfunctie te ontplooien van wat het betekent om kritisch denkende individuen, intellectuelen en politiek vervolgde mensen een schutplaats te bieden, concreter en sneller dan een staat dat kan - een staat die zich inmiddels evenzeer bezighoudt met hoe hij mensen buiten zijn grenzen kan houden, dan met hoe hij mensen kan integreren.

Laat ons niet vergeten dat Brussel altijd al een stad is geweest die intellectuelen en kunstenaars heeft onthaald en aan het denken heeft gezet. Baudelaire mag de Brusselaars als een karikatuur hebben neergezet, hij vluchtte wel naar deze stad, wanneer Frankrijk hem met processen afdreigde. Multatuli heeft hier grote delen van Max Havelaar geschreven. Op de vlucht voor zijn schuldeisers, stelde hij op een Brussels zolderkamertje het onrecht dat hem door de Nederlandse overheid werd aangedaan te boek. De hoofdstad bood in die jaren asiel aan talloze politieke en economische vluchtelingen, onder wie Karl Marx, Michail Bakoenin en Victor Hugo. Karl Marx en Friedrich Engels bedachten hier hunCommunistisch manifest, omringd door andere verbannen socialisten uit heel Europa die in Brussel onderdak vonden. Tot op de dag van vandaag is Brussel een stad die, net door zijn aparte structuur die steeds meer tussen twee landsdelen invalt, inspireert tot het nadenken over het samenleven in differentie, in verschillen, en niet in eenheidsdwang of pensée unique.

Het internationaal literatuurhuis Passa Porta koestert deze zorg. En deze bezorgdheid spreekt al uit onze naamgeving: door de poort passeren en een paspoort krijgen zijn voor ons identiek. Onze werking heeft zich de voorbije tien jaar op een organische manier ontwikkeld vanuit de realiteit van Brussel als kruispunt van talen en culturen. Met als motto de uitspraak van de Argentijnse auteur Alberto Manguel: The curse of Babel is in fact a blessing. 

Bouwen aan een positieve toren van Babel in Brussel betekent respect voor de veelheid van opinies, talen en culturen elke dag inoefenen. Met Passa Porta, dit internationaal literatuurhuis in het hart van Brussel, willen we ons onophoudelijk inzetten, net voor dit passeren van de poorten, het geven van paspoorten, het openen van werelden, in en door de liefde voor literatuur.  

De basisvoorwaarde voor dit alles is het bewaken van het recht op vrije meningsuiting. Vandaar dat Passa Porta er met volle overtuiging werk van heeft gemaakt om ook van Brussel een vluchtstad te maken, naar het model van Derrida. We hebben ervoor gezorgd dat Brussel sinds enkele jaren deel uitmaakt van ICORN, het International Cities of Refuge Network. Dit netwerk is ontstaan na de fameuze oproep van Derrida,  die vandaag, bijna 20 jaar later, bijzonder verheugd zou zijn met het resultaat: een uitgebreid netwerk van steden in Europa, Noord- en Zuid-Amerika, die zich engageren om vervolgde schrijvers op te vangen, telkens voor een periode van 1 à 2 jaar. Deze steden begeleiden de auteurs om een volwaardige plaats in te nemen in een nieuwe politieke, maatschappelijke en culturele context. ICORN werkt samen met PEN International voor het detecteren, contacteren en screenen van deze schrijvers in nood. PEN is op haar beurt ook een netwerkorganisatie met tentakels in de hele wereld, na de eerste wereldoorlog opgericht ter verdediging van vrede en vrije meningsuiting.  

Door met Brussel deel uit te maken van ICORN, wil Passa Porta een tastbare bijdrage leveren aan de strijd tegen de onaanvaardbare situatie waarin zovele schrijvers zich bevinden. Wereldwijd is van bijna 1000 schrijvers bekend dat zij worden gepest, bedreigd of gevangen gehouden omwille van hun schrijverschap. Het schrijven of spreken wordt hen moeilijk of onmogelijk gemaakt. Auteurs uit Rusland, Iran, Turkije, Chili, Egypte of Syrië, zo velen worden bedreigd of opgesloten simpelweg omdat ze schrijven, schrijvend hun visie vertolken op de samenleving waarin ze leven.

Passa Porta heeft, in samenwerking met de stad Brussel die het initiatief  steunt door een appartement ter beschikking te stellen, de voorbije jaren twee schrijvers op de vlucht opgevangen in Brussel en hen nieuwe perspectieven geboden.

Dejan Anastasijevic was in 2009 de eerste ICORN-schrijver die in Brussel te gast was. Hij heeft de Servische nationaliteit en diende Belgrado te verlaten omdat zijn leven en dat van vrouw en kind ernstig werd bedreigd. Zijn teksten over gewelddaden tegen etnische Albanezen in Kosovo brachten hem in diskrediet bij het regime van Milosevic. Hij was de eerste Servische journalist die in het Tribunaal van Den Haag tegen Milosovic getuigde. Dank zij Passa Porta en ICORN heeft hij inmiddels een nieuw leven opgebouwd in Brussel.

Begin 2011 arriveerde Boris Korkmazov via ICORN in Brussel. Hij komt uit de autonome Russische republiek Karatsjaj-Tsjerkessië , en werd, na zijn kritische uitspraken over de Russische politiek meermaals bedreigd. Ook Korkmazov ziet voor zichzelf een nieuwe toekomst in Brussel.

Begin januari 2013 arriveert in Brussel een derde auteur op de vlucht in het kader van ICORN: de Marokkaanse auteurAli Amar, stichter van de eerste onafhankelijke krant in Marokko - Le Journal Hebdomodaire - die inmiddels door het regime werd opgedoekt. Zijn controversiële boek Mohamed VI, Le Grand Malentendu werd verboden in Marokko maar verkocht 30 000 exemplaren in Frankrijk. Hij wordt bedreigd door het Marokkaanse regime en kan niet meer terug naar zijn thuisland.

Om het draagvlak voor de schrijver in nood die via ICORN naar Brussel komt te vergroten, heeft Passa Porta nu een samenwerking opgezet met de Brusselse universiteiten ULB, VUB, Saint-Louis en HUB. Samen zullen we de nieuwe ICORN auteur opvangen en hem een stem, een leefbare plek geven in ons stedelijk weefsel. Passa Porta beschouwt het als één van haar taken om auteurs in menswaardige omstandigheden te laten lezen en schrijven. Niet voor niets gaven we de Algerijnse Boualem Sansal, die in zijn land al jaren strijd voert voor vrije meningsuiting, een forum: hij opende het laatste Passa Porta Festival met een pleidooi voor de verbeelding, in een tijd die beheerst wordt door godsdienst fundamentalisme.  We vinden het essentieel om in het hart van Europa dit forum te kunnen bieden aan verdrukte en verstilde  stemmen van denkers en auteurs, en te zorgen voor een plek waar schrijvers uit de hele wereld vrij voor hun mening kunnen uitkomen, in interactie met een meertalig en divers publiek. Keurig afgebakende identiteiten ruimen plaats voor interactie, voor samenleven over de grenzen van talen, culturen en identiteiten heen. Daar ligt een grote uitdaging voor deze hybride en complexe stad, die door haar Babelse karakter een voorbeeldfunctie kan vervullen.

    Sigrid Bousset

Ter gelegenheid van de Nacht van de kennis over Brussel, 21.11.2013, Kaaitheater