kalender

 

Fatos Kongoli

Biografie

Fatos Kongoli (Albanië, °1944) studeerde wiskunde in Tirana en China en werkte twee jaar als wiskundeleraar. Kongoli stond mee aan de wieg van de Albanese democratische beweging maar gaf zijn politieke carrière al snel op om te werken als schrijver en vertaler.
Vanaf 1972 publiceert hij regelmatig boeken maar pas in 1991, na de val van het communisme, breekt hij door met I humburi (The Loser). In dit boek geeft hij een stem aan veel Albanezen die na de val van het communisme naar het Westen vluchtten maar gedesillusioneerd terugkeerden.
Kongoli ontving verschillende prijzen, waaronder de Albanese Nationale prijs voor literatuur. Samen met Ismail Kadare wordt hij beschouwd als de belangrijkste vertegenwoordiger van de Albanese literatuur.

Het verblijf van Fatos Kongoli in Villa Hellebosch kadert binnen de werking van het HALMA - netwerk. Dit netwerk biedt een ontmoetingsforum aan verschillende Europese literaire actoren met als doel samenwerking en het uitwisselen van ervaring te bevorderen.

Beknopte bibliografie
Kufoma (Tirana, 1994), Dragoi i fildishtë (Tirana, 1999), e qenit (Tirana, 2003).
Zijn werk is vertaald in het Frans, Duits, Italiaans, Grieks en in het Slowaaks.

Top

Auteurstekst

Nje mjedis mikprites i magjishem


Tani qe po shkruaj keto radhe ndodhem ne ishullin Sylt,ne veri te Gjermanise.Miq te mi,kur u thashe se do te shkoja ne Sylt per nje muaj,deri nga fundi i dhjetorit te ketij viti,me paralajmeruan te merrja me vete rroba te trasha dimerore:ne ishull bente shume ftohte,frynte ere dhe binte shi.Deri me sot,fillimi i muajit dhjetor,nuk ka bere aq ftohte,s`ka patur erera te forta dhe ka rene pak shi.Ndoshta efekt i ngrohjes globale.Po ndoshta per fatin tim.

I kam te gjitha arsyet te ndihem i perkedhelur nga fati kete vit.Mbi te gjitha,perfundova romanin tim te ri.Daten e perfundimit e mbaj mend mire jo vetem sepse qysh atehere ka kaluar vetem nje muaj e gjysme.E mbaj mend mire sepse ndodhesha ne Belgjike,ne nje nga residencat Passa Porta,ne Villa Hellebosch,ne rrethinat e Brukselit.Sapo kisha shenuar vendin dhe daten e perfundimit te librit,20 tetor 2008,kur per rastesi,ne studion ku punoja,u futen Alexandra dhe Anne.Per ata qe nuk kane qene ne Villa Hellebosch,pra nuk e dine kush jane keto dy zonja,shenoj se Alexandra,skulptore,nje grua energjike,eshte pergjegjesja e Residences.Anne,kujdestarja dhe kuzhinerja,qe pergatiste ca darka te mrekullueshme.

Ne te vertete nuk e kisha menduar se mund ta mbaroja romanin tim te ri ne Belgjike.Kisha filluar ta shkruaja ne Shqiperi nga gjysma e dyte e vitit 2007,me nderprerje te shumta.Ne fillim te vitit 2008 u gjenda,se bashku me bashkeshorten,per dy muaj(janar-shkurt) ne nje residence per shkrimtare ne Viene,i ftuar nga Kultur Kontakt i Austrise.Ne keto kushte,i shkeputur nga cdo ngacmim i jashtem,munda te shkruaja nje pjese te rendesishme te romanit dhe formova bindjen se do te mund ta coja deri ne fund.Lajmi i akordimit te dy bursave per vitin 2008 nga ana e LCB(Literarische Coloquium Berlin),me erdhi pikerisht kur gjendesha ne Viene dhe,midis residencave qe m´u propozuan,zgjodha Brukselin dhe Syltin.Tashme,me keto dy mundesi te reja per te punuar qetesisht,nuk e vija me ne dyshim se do ta perfundoja librin e ri,me gjase nga fundi i vitit,kur te gjendesha ne Sylt.Mirepo ndryshe nga parashikimi,e perfundova ne Belgjike.

Ne Villa Hellebosch mberrita me 15 shtator,naten.Vetem te nesermen ne mengjes munda te shihja ku ndodhesha.Per force zakoni gjumi me doli heret.Vesha tuta,nje bluze,kepucet sportive dhe dola jashte.Qellimi im,po te huazoj nje term qe e perdorin ushtaraket,ishte te kryeja nje rikonicion,pra te shihja vendin per te vendosur se ku mund ta beja vrapin tim te perditshem mengjesor.Pamja qe m´u shfaq ishte e mrekullueshme.Nje vile hijerende,me cati te larte,e rrethuar ne njeren ane nga nje pyll me drure shume te larte e te drejte,njeqind vjecare,sic mesova me pas.Kjo ishte ana ku shihte apartamenti im,ne katin perdhes.Nga ana tjeter shtrihej nje kopsht me molle e dardha,geshtenja e arra,livadhe mbuluar me bar,nje bimesi e dendur,e gjelber, me lloj-lloj druresh,ku kohe me kohe te dilte perpara me vrap ndonje lepur.Ne drejtimin e kundert dilje ne rrugen automobilistike,qe e pershkonte zonen duke lene anash saj shtepite e fermereve,ara te mbjella me miser ende te pakorrur,livadhe ne rrepiren e kodres.(Hellebosch,me shpjeguan,ne gjuhen flamande do te thote Pylli mbi koder).

Ate mengjes,kur u ktheva ne Vile,u njoha me dy banore te tjere,te cileve mjerisht nuk ua mbaj mend emrat,megjithese i shenova diku.Ishin dy qen,njeri i bardhe tjetri i zi,femra.Nuk i njoh qente,kam pasur dhe kam frike prej tyre.Keshtu me ndodhi edhe ate dite.Sapo me pane ata me lehen,dhe une u tremba,dhe nga vila dolen menjehere Alexandra dhe Paul-i,bashkeshorti i saj.Me thane te mos trembesha,qente ishin teper miqesore.Me pas,me te bardhin u beme miq,me lejonte ta perkedhelja.Tjetra,e zeza,ne te vertete kishte me shume frike nga une se une nga ajo,me rrinte larg.

Nje muaj e gjysme qe kalova te Villa Hellebosch do te mbetet brenda meje ne trajtat e nje qetesie te thelle,qe trazohej kohe me kohe nga zhurma e pyllit.Dhe klithmat e zogjve.Tani nuk habitem qe ne ate mjedis ku njeriu ndihet pjese e natyres,arrita ta mbaroja romanin e ri.

Ne fillim ne Vile gjeta Chengerain,poet dhe skenarist nga Zimbabwe,me banim ne Suedi.Por ky nuk qendroi gjate,rreth nje jave pas mberritjes sime u largua per ne Zvicer,ne kuadrin e nje projekti kinematografik.Ne apartamentin e lene bosh prej tij,perballe meje,u vendos nja dhjete dite me vone shkrimtarja gjermane Katia Langer-Müler.Me pas erdhi edhe shkrimtarja hollandeze Mariane Boyet.Por edhe keto nuk qendruan gjate.Katia,e botuar ne 23 vende te botes,nje nga shkrimtaret e sotme gjermane me ne ze,kishte ardhur me rastin e botimit ne gjuhen flamande te nje romani te saj.Mariane,per t`i dhene doren e fundit nje libri te ri me tregime.Te dyja u larguan ne te njejten dite dhe une mbeta perseri vetem,me mbresat e bukura qe me lane  per aq dite sa u njohem.

S´me mbetej gje tjeter vec te vazhdoja regjimin tim te perditshem.Ne oren 7:30 gjendesha jashte.Drita sapo zbardhte dhe,ne mot te kthjellet,sic qelluan ne shumicen dermuese ditet e qendrimit tim ne Vile,kisha mundesi te ndiqja lindjen e magjishme te diellit.Deri te vendi qe une e quajta "livadhi i deleve",sepse atje kishte vetem dele, shkoja me ecje te shpejte.Atje nisja vrapin,buze nje are te mbjelle me miser,prej nga here- here ngrihej me frushullime befasisht ndonje fazan.(Nje mbremje Anne me pergatiti fazan te pjekur).Kufiri i poshtem ishte nje tjeter livadh,te cilin e quajta "livadhi i kuajve",sepse atje kishte dy kuaj shume te bukur,nje i bardhe,tjetri ngjyre kafe.Pershendetesha cdo mengjes edhe me delet,edhe me kuajt.Me ndodhte te hasja nje zoteri,i cili nxirrte shetitje qenin e tij.Dhe,me pak perjashtime,te gjithe drejtuesit ose drejtueset e makinave,ne te dyja drejtimet,tek me shihnin qe vrapoja,me pershendesnin miqesisht.Pastaj pashmangshem perfundoja ne studio,me nje dritare te madhe qe shihte nga kopshti.Nga dritarja,se nga e gjenin rrugen dhe futeshin brenda nuse-lale.Por mua nuk me shqetesonin,per ne shqiptaret nusja e lales sjell fat.

U shkeputa rralle nga Vila.Nje pasdite Alexandra me ftoi dhe une vajta bashke me te ne shatone e skulptorit dhe piktorit belg Yves Rhaye,vdekur para disa vitesh,ku ekspozoheshin veprat e tij.Atje u mblodhen plot njerez qe,pasi vizituan ekspoziten ne mjediset e shatose,u perfshine ne nje diskutim rreth vepres se autorit.M´u krijua mundesia gjithashtu te shkoja dy here ne Bruksel.Me kete rast njoha Sigrid Bousset,drejtoreshe e Passa Porta,dhe Ilke Froyen,me te cilat kisha komunikuar shpesh para se te mberrija ne Vile.Poeti Franck me shoqeroi per nje dite te tere ne Bruksel,ku kisha qene dhjete vjet te shkuara.Kesaj radhe,fale Franck-ut,krijova nje ide me te qarte per Brukselin,nga i cili mbaja mend vetem Sheshin e Madh.Madje,gjate vajtjes sime te dyte atje,kur u organizua ne nje librari ne Passa Porta nje takim me mua,pas takimit,vizitova nje muze veprash arti,i shoqeruar nga Milica,nje vajze serbe teper e sjellshme dhe e bukur,me banim prej kohesh ne Bruksel.

Tani,ne Sylt,ku ende nuk kane nisur te ftohtat e medha,ererat e forta dhe shirat e shumte,gjithcka me duket trillim i fantazise.Mirepo ekziston nje fakt qe e hedh poshte kete:libri im i ri qe do te botohet se shpejti.Te cilin e perfundova atje,ne Villa Hellebosch,ne ate mjedis te magjishem mikprites.

Fatos Kongoli

Top

Vertaling

Een gastvrije en magische omgeving

Op het moment dat ik deze regels schrijf, zit ik op het Noordduitse waddeneiland Sylt. Toen ik mijn vrienden vertelde dat ik voor een maand, tot eind december van dit jaar, naar Sylt zou gaan, waarschuwden ze me dat ik dikke winterkleren moest meenemen: het was op het eiland erg koud, en het kon er hard waaien en regenen. Maar tot op heden, begin december, is het nog niet echt koud geweest en heeft het niet erg hard gewaaid of geregend. Misschien komt het door de opwarming van de aarde. Of anders door mijn gelukkige gesternte. 

Ik heb alle redenen om mezelf als een gunsteling van het lot te beschouwen. Allereerst omdat mijn nieuwe roman af is. Ik kan me de dag waarop ik mijn boek voltooide nog goed herinneren, en dat niet alleen omdat het nog maar anderhalve maand geleden is. Het komt vooral doordat ik toen in België verbleef, en wel in Villa Hellebosch, een residentie van Passa Porta in de omgeving van Brussel. Ik had net de plaats en de datum van voltooiing genoteerd – 20 november 2008 – toen Alexandra en Anne toevallig binnenkwamen in de studio waar ik werkte. Voor degenen die nooit in Villa Hellebosch zijn geweest en dus niet weten wie deze twee dames zijn: Alexandra, beeldhouwster van beroep en een uiterst energieke vrouw, voert het beheer over de residentie. Anne is huisbewaarder en verzorgt de maaltijden, en ze heeft me een aantal fantastische schotels voorgetoverd.

Eigenlijk had ik nooit gedacht dat ik mijn nieuwe roman al in België af zou krijgen. Ik was er halverwege 2007 in Albanië aan begonnen en werkte er met de nodige onderbrekingen aan. In januari en februari 2008 zat ik op uitnodiging van het Oostenrijkse Kultur Kontakt in een schrijvershuis in Wenen. In die omgeving, verstoken van elke prikkel van buiten, wist ik een groot deel van mijn roman te schrijven en begon ik er steeds meer vertrouwen in te krijgen dat ik het werk tot een goed einde kon brengen. Het was in Wenen dat ik het bericht ontving dat het LCB (Literarisches Colloquium Berlin) mij voor 2008 twee beurzen had toegekend, en van de mogelijke verblijfplaatsen die mij werden aangeboden, koos ik voor Brussel en Sylt. Nu, met twee nieuwe kansen om ongestoord te werken, twijfelde ik er geen moment meer aan dat ik mijn nieuwe boek af zou krijgen, waarschijnlijk aan het einde van het jaar, als ik op Sylt verbleef. Maar anders dan ik verwacht had, wist ik mijn boek al in België te voltooien.

Op 15 september kwam ik ’s avonds laat in Villa Hellebosch aan. Pas de volgende morgen kon ik zien waar ik was. Gewoontegetrouw was ik al vroeg wakker. Ik trok een jack en sportschoenen aan en ging naar buiten. Ik was van plan om – zoals men dat in het leger zegt – een verkenningsmissie uit te voeren en te kijken waar ik ’s morgens zou kunnen hardlopen. De omgeving die ik zag was meer dan schitterend. Een statige villa met een hoog dak, met aan één kant een bos met hoge en kaarsrechte bomen, al een eeuw oud, zoals ik later hoorde. Dat was ook de kant waarop mijn appartement uitkeek, het lag op de begane grond. Aan de andere kant lag een grote tuin met appel- en perenbomen, kastanjes en walnoten, en verder een stuk grasland en een gedeelte met dicht, geel struikgewas en allerlei soorten bomen, waaruit af en toe een haas uit kwam gerend. Aan de andere kant kwam je bij de autoweg die dwars door het groen liep, met aan weerskanten boerenwoningen, velden met nog niet geoogste maïs en weilanden die vrij steil omlaag liepen. (De Vlaamse naam Hellebosch, zo werd me verteld, betekent ‘Bos op de heuvel’).

Toen ik even later weer naar de villa terugliep, maakte ik kennis met twee andere bewoners, van wie ik me de naam (die ik wel ergens had opgeschreven) helaas niet meer kan herinneren. Het waren twee honden, de ene wit en de andere, het vrouwtje, zwart. Ik ken geen honden, ik ben altijd bang voor ze geweest, en dat ben ik nu nog. Die morgen ging het niet anders: zodra ze mij zagen, begonnen ze tegen me te blaffen en ik werd bang. Uit de villa kwamen meteen Alexandra en haar man Paul aangelopen, ze vertelden me dat ik niet bang hoefde te zijn, het waren heel lieve dieren. Later ben ik met de witte goede maatjes geworden, ik mocht hem zelfs aaien. De andere, de zwarte, was in feite banger voor mij dan ik voor haar, en ze bleef uit mijn buurt.


De anderhalve maand die ik in Villa Hellebosch doorbracht is me bijgebleven als een periode van rust en stilte, waarin slechts het ruisen van het bos te horen was. En de geluiden van de vogels. Achteraf gezien vind het niet zo verwonderlijk dat ik juist op die plek, waar ik mezelf een onderdeel van de natuur voelde, mijn nieuwe roman af kon krijgen.

 


De eerste dagen maakte ik in de villa kennis met de heer Chenjerai Hove, een dichter en scenarioschrijver uit Zimbabwe, die nu in Zweden woont. Hij bleef niet lang: ongeveer een week nadat ik was aangekomen vertrok hij in verband met een filmproject naar Zwitserland. In de studio die hij leeg achterliet, tegenover de mijne, nam na een dag of tien de Duitse schrijfster Katia Lange-Müller haar intrek. Iets later kwam de Nederlandse schrijfster Marian Boyer. Maar ook die twee bleven niet erg lang. Katia, van wie het werk in drieëntwintig landen wordt uitgegeven en die op dit moment tot de bekendste schrijvers van Duitsland behoort, was uitgenodigd omdat er een roman van haar in het Nederlands was verschenen. Marianne was er om de laatste hand aan een verhalenbundel te leggen. Ze vertrokken allebei op dezelfde dag, en ik bewaar goede herinneringen aan het contact dat we met elkaar hadden.


Ten slotte iets over mijn dagelijkse regime. Om half acht stond ik al buiten. Dan begon het net licht te worden, en als het helder was (wat op veruit de meeste dagen dat ik er verbleef het geval was), kon ik de magische zonsopkomst gadeslaan. In een snelle wandelpas liep ik tot aan een plek die ik ‘de schapenwei’ noemde omdat daar alleen maar schapen stonden. Dan ging ik een stuk hardlopen, langs een maïsveld waaruit af en toe onverwacht een fazant klapwiekend opvloog. (Op een avond maakte Anne gebraden fazant voor me klaar.) Onderaan het maïsveld lag een weide die ik ‘de paardenweide’ noemde omdat daar twee prachtige paarden stonden, het ene wit en het andere bruin. Elke morgen begroette ik zowel de schapen als de paarden. Soms kwam ik een man tegen die zijn hond aan het uitlaten was. En als ik langs de autoweg rende, hadden bijna alle automobilisten die me tegemoet of achterop kwamen een vriendelijke groet voor me over. Daarna ging ik consequent naar mijn studio, waarvan het grote raam uitzag op de tuin. Af en toe wist via dat raam een wezel naar binnen te sluipen. Maar dat vond ik niet erg, want bij ons in Albanië gelden wezels als dieren die geluk brengen.

Ik ging zelden erg ver van de villa weg. Op een middag nodigde Alexandra me uit om samen met haar naar het kasteel van de enkele jaren geleden gestorven Belgische beeldhouwer en schilder Yves Rhayé te gaan, er werden daar werken van hem tentoongesteld. Er waren veel mensen aanwezig en nadat we in de vertrekken van het kasteel de expositie hadden bekeken, raakten we in gesprek over de kunstenaar en zijn werk. Ook kreeg ik tweemaal de kans om naar Brussel te gaan. De eerste keer maakte ik kennis met Sigrid Bousset, de directeur van Het beschrijf, en met Ilke Froyen, met wie ik veel contact had voordat ik naar de villa kwam. De dichter Frank De Crits was zo vriendelijk om mij de hele dag door de stad te vergezellen en dankzij hem kreeg ik een duidelijker beeld van Brussel, waar ik tien jaar geleden ook al eens was geweest en waarvan ik me alleen nog de Grote Markt kon herinneren. Tijdens mijn tweede bezoek werd in Passa Porta een ontmoeting met mij georganiseerd, waarna ik een museum bezocht. Ik werd daarbij vergezeld door Milica, een bijzonder vriendelijke en knappe Servische jongedame die al sinds geruime tijd in Brussel woont.

Hier, op Sylt, waar het seizoen van hevige kou, harde wind en overvloedige regenval nog steeds niet is aangebroken, lijkt het allemaal een speling van mijn fantasie. Maar er is één ding waaruit zonneklaar blijkt dat het niet zo is: mijn nieuwe boek, dat binnenkort zal verschijnen. En dat ik daarginds, in die magische en gastvrije omgeving van villa Hellebosch, heb kunnen voltooien.

Vertaling: Roel Schuyt.

Top
Villa Hellebosch
15.09.08 > 27.10.08

Bookmark and Share Terug