Jonathan Coe


Jonathan Coe (1961), de auteur van Het moordende testament, De Rotter's Club, De gesloten cirkel, De regen voor hij valt, is een van de belangrijkste Britse romanciers van zijn generatie. Zijn fascinerende biografie over de Britse experimentele cultschrijver B.S. Johnson werd bekroond met de Samuel Johnson Prize voor het beste non-fictieboek van 2005. Andere prijzen voor zijn werk zijn de Prix du Meilleur Livre Étranger voor What a Carve Up in 1995, de Prix Médicis Étranger voor The House of Sleep in 1998, en de Bollinger Everyman Wodehouse Prize voor The Rotters' Club in 2001. In 2004 werd hij benoemd tot Chevalier de l'Ordre des Arts et des Lettres.

Tijdens zijn residentieverblijf in mei 2009 schreef hij intensief aan The Terrible Privacy of Maxwell Sim dat in mei 2010 gepubliceerd werd in Groot-Brittannië en in de zomer in de Lage Landen verscheen als De verschrikkelijke eenzaamheid van Maxwell Sim. Tijdens een tweede verblijf werkte hij aan een nieuwe, tiende roman. Het wordt een satirische blik op de vorming van nationale identiteiten in de late jaren 50 in Het Verenigd Koninkrijk en Europa.



I am writing these words in the British Library, in the centre of London. There is a kind of quietness all around me here, but only a superficial one. It is not the occasional sounds and movements of the other users that disturbs me, but the knowledge, inescapable and oppressive, that I am in the centre of a big city. My journey here today was typical. I left home at 7.30 with my daughter, and sat with her on a long, crowded tube train before dropping her off at school. Then I went to a local café to revive myself with coffee and cholesterol-laden food, and then I walked to the library along roads choked with traffic, where cyclists wearing crash helmets and face masks weaved in and out of the paths of gigantic trucks, police cars and ambulances screamed past every few minutes with their sirens blaring, and the air was thick with the roar of engines and the stench of traffic fumes.

In these circumstances, it is hard to remember that there exists such a place as the Villa Hellebosch.

And yet, it occurs to me that I could easily be there again in a matter of hours. The library desk at which I am sitting is little more than 100 metres from the Eurostar terminal at St Pancras. (In fact, I can see the building at this very moment.) If I caught a train now, I could be in Brussels in less than two hours, and then it would simply be a question of changing platforms at Midi station and catching the local service to Enghien. Exactly what I did, in other words, for the first time on April 27th this year. And since it is obvious that I won't be making any such mad, impulsive journey, today or any other day, let me do the next best thing and try to remember what it was like to arrive there, all those long months ago.

Well then. My first impression, disembarking the train at Enghien, was of an overwhelming stillness. There had been a slight change to my travel plans and at first there was nobody at the station to meet me. I had a heavy suitcase containing one months' worth of books and not one but two laptop computers. I waited for a few minutes on the platform. The sky was an uninterrupted grey. Although the station was surrounded by heavy construction machinery and appeared to be in the process of renovation, no work was going on. All was quiet, but it was not the kind of quiet that unsettles you or makes you uneasy. It was a profound, resonant quiet that stemmed partly from the silence all around me, but more importantly from the knowledge that for the next month I was going to leave everyday life behind, and have the amazing privilege of living a different kind of life altogether, a life composed entirely from the elements of my imagination.

Yes, Enghien was quiet, that day; but I discovered that, in the grounds of the Villa itself, an even more tranquil atmosphere reigns. The house stands at the edge of the village of Vollezelle, approached by a winding path through a wood carpeted with bluebells. It is a secret and mysterious place - the atmosphere charged, I felt at once, with ghostly memories of all the stories and poems and books that have been written there. All the strange acts of imagination that it has witnessed. I was shown the kitchen, the dining room where I was to eat, the garden where I could feel free to walk wherever I wanted (as long as the dogs didn't chase me). I was shown the little studio where I would sleep, and the desk where I would write. And then, within a few moments of arriving, I had unpacked, and was sitting down to work.

As I get older, I've found that my brain starts to work in different ways. Back in my early thirties, I can remember writing parts of my novel What a Carve Up wherever I could: in cafés, on trains and planes, at the table of our one-room flat while my wife watched TV and I listened to music on the headphones of a Sony Walkman. Never once did it occur to me to go away to a cottage in the country - let alone a ‘writer's retreat' - in search of rural isolation and mental space. Unfortunately, things aren't so simple now. Nowadays, I find that a big city is still the perfect place to inspire new narrative ideas; and towards the end of the writing process, when the words are coming so freely that the book almost seems to be composing itself, I can also write in the city, block off the doors that lead into my head and shut myself off completely from the constant flow of human traffic. But somewhere in between these two phases comes a period when city life becomes a real obstacle to creativity. The ideas are there - or at least some of them are. Perhaps even a few pages have been written. But although your head might be filled with scenes, characters, themes, images and lines of dialogue, the painstaking process of deciding how all these different elements will relate to each other has only just begun, and trying to make such decisions while city (and, I regret to say, family) life proceeds around you in all its distracting chaos is like ... well, like trying to complete an infinitely complex and intricate model of a cathedral out of matchsticks, while sitting in the cabin of a ship which is being flung backwards and forwards on storm-tossed seas.

After a day or two - no, after a few hours, to be more precise - at the Villa Hellebosch, I already felt those seas calming down and sinking into repose. For weeks in London I had been telling myself that I was going to resume work on this book, that it was just a question of sitting down at the computer and writing. And so, for weeks, I had been sitting down at the computer and ... not writing. Staring at the screen. Trawling the internet at random. Playing on-screen card games. Unable to work out why the words wouldn't appear at my bidding. In Vollezelle, I sat down at the computer screen and within a couple of hours I was ... writing? No, of course not. It only took an afternoon of that magical stillness to make it blindingly obvious to me that I was not ready to continue writing this book yet. I had not yet done enough thinking - or imagining, or daydreaming, or whatever it is that writers do when they are sitting in a chair all day staring into space. A simple realisation - the simplest of all, really. And yet, up until this moment, it had managed to elude me.

And so, for the first few days, I was able to enjoy the greatest luxury of all - the luxury of doing nothing. Nothing, that is, but sitting still, or walking through the garden, and allowing the pieces of my novel to rearrange themselves inside my head, at their own pace - a pace which cannot be forced. After which, things fell into place, and I was able to write at last. But none of the 30,000 or so words which I wrote over the next four weeks would have been possible without that interlude for reflection. And if I have not said anything about the graciousness of my hosts, the generous friendship of the other writer in residence during my stay, the pleasure of being served good food every evening without having to think about its preparation, the kindness of Het beschrijf in choosing to invite me and making all the necessary arrangements, this does not mean, I hope, that I took all these things for granted. It's just that the thing for which I feel the most gratitude, to which I am most indebted, is the silence of the Villa Hellebosch. That absolute silence which provided me with something that is occasionally necessary for every writer (indeed, for every human being, if truth be told): a chance for the churning waters which fill up our souls to settle, and become still, so that for once we can see down clearly into the depths beneath, to the point where all creativity must start.



De rest is stilte

Ik schrijf dit stukje in de British Library in hartje Londen. Er heerst een soort rust om me heen, maar die is slechts oppervlakkig. Niet de occasionele geluiden en bewegingen van de andere bezoekers storen me, maar wel het onontkoombare en beklemmende besef dat ik me in het centrum van een grote stad bevind. Mijn reis hiernaartoe vandaag was typerend. Ik vertrok om halfacht met mijn dochter en na een rit in een lange, overbevolkte metrotrein zette ik haar bij de schoolpoort af. Ik liep door naar een café in de buurt om mezelf er met koffie en een cholesterolrijk ontbijt weer bovenop te krijgen, en wandelde vervolgens naar de bibliotheek door straten met een helse verkeersdrukte waarin fietsers met helmen en gezichtsmaskers tussen gigantische vrachtwagens slalomden, politiewagens en ambulances om de paar minuten voorbijloeiden, en de lucht dik was van het geraas van de motoren en de stank van de uitlaatgassen.

Op zo'n moment is het moeilijk voor te stellen dat er een plaats als Villa Hellebosch bestaat.

En toch, bedenk ik bij mezelf, zou het me nauwelijks enkele uren kosten om weer daar te zijn. De tafel in de bibliotheek waaraan ik zit, staat maar zo'n goeie honderd meter van de Eurostar-terminal in St Pancras vandaan. (Ik kan het gebouw op dit eigenste moment trouwens zien staan.) Als ik nu een trein nam, zou ik in minder dan twee uur in Brussel staan. Dan moet ik gewoon nog even naar het andere perron lopen in Brussel-Zuid en de trein naar Edingen nemen. Dat is namelijk precies wat ik dit jaar op 27 april voor het eerst deed.

Maar het is wel duidelijk dat ik zo'n gekke, impulsieve trip vandaag niet zal ondernemen - en ook geen andere keer trouwens. Bij gebrek aan beter, probeer ik me dus te herinneren hoe het was om daar aan te komen, zoveel lange maanden geleden.

Daar gaan we dan. Wat me het eerst opviel toen ik in Edingen uit de trein stapte, was de overweldigende stilheid. Ik had mijn reisplannen lichtjes moeten wijzigen en er was eerst niemand in het station om me op te halen. Ik droeg een zware koffer bij me met genoeg boeken voor een maand en niet één, maar twee laptops. Ik wachtte enkele minuten op het perron. De hemel was een ononderbroken grijs vlak. Hoewel het station door zware bouwmachines omgeven was en blijkbaar gerenoveerd werd, was er niemand aan het werk. Alles zweeg, maar het was niet het soort zwijgen dat je van je stuk brengt of waar je je onbehaaglijk bij voelt. Het was een diep, welluidend zwijgen dat deels voortvloeide uit de stilte overal om me heen, maar vooral uit de wetenschap dat ik de volgende maand mijn dagelijks leven achter me ging laten en het verbluffende privilege zou hebben om een totaal ander leven te leiden, een leven dat volledig uit de elementen van mijn verbeelding zou bestaan.

Ja, Edingen was stil die dag, maar ik ontdekte dat op het domein van de Villa een nog serenere atmosfeer heerste. Het huis staat aan de rand van Vollezele, aan het eind van een kronkelend pad dat door een bos loopt dat bezaaid is met wilde hyacinten. Het is een mysterieuze plaats waar een atmosfeer hangt die, zoals ik onmiddellijk aanvoelde, beladen is met schimmige herinneringen aan alle verhalen, gedichten en romans die er geschreven werden, aan alle kronkels van de verbeelding waarvan het getuige geweest is.

Ik werd rondgeleid door de keuken, de eetkamer waar ik zou eten, en de tuin waar ik vrij zou kunnen rondwandelen wanneer ik daar zin in had (en niet achternagezeten werd door de honden). Ik kreeg het studiootje te zien waar ik zou slapen en de tafel waaraan ik zou schrijven. En toen, nauwelijks enkele ogenblikken na mijn aankomst, had ik mijn spullen uitgepakt en was ik klaar om te beginnen werken.

Naarmate ik ouder word, merk ik dat mijn hersenen anders gaan werken. Ik herinner me dat ik als jonge dertiger overal waar ik kon aan mijn roman What a carve up zat te werken: in cafés, op de trein of het vliegtuig, aan de tafel van onze eenkamerflat terwijl mijn vrouw tv keek en ik mijn Sony-walkman op had om naar muziek te luisteren. Het kwam niet één keer bij me op om uit te wijken naar een huisje op het platteland - laat staan naar een ‘schrijversresidentie' - op zoek naar ruraal isolement en mentale ruimte.

Helaas liggen de zaken vandaag niet zo eenvoudig meer. Ik vind een grote stad nog steeds de perfecte plek om inspiratie op te doen en naar het einde van het schrijfproces toe, wanneer de woorden zo makkelijk komen dat het boek zichzelf haast lijkt te schrijven, kan ik ook in de stad schrijven, alle deuren naar mijn hoofd barricaderen en mezelf volledig afsluiten van de constante stroom van menselijk verkeer. Maar ergens tussen deze twee fasen zit een periode waarin het stadsleven een obstakel voor de creativiteit vormt.

De ideeën zijn er - of althans een deel ervan. Maar hoe vol mijn hoofd ook zit met scènes, personages, thema's, beelden en dialogen, dit is nog maar het begin van het nauwgezette proces van beslissingen over hoe al die dingen precies in elkaar moeten passen. Proberen om dit soort beslissingen te nemen terwijl het stads- en (sorry dat ik dit zeg) gezinsleven om je heen in al zijn verwarrende chaos verdergaat, voelt aan alsof je... Wel, alsof je met lucifershoutjes een oneindig ingewikkeld en complex schaalmodel van een kathedraal in elkaar probeert te knutselen terwijl je in de hut van een schip zit dat tijdens een flinke storm op zee van hier naar daar wordt geslingerd.

Na een dag of twee - of na een paar uur, om preciezer te zijn - in Villa Hellebosch, voelde ik al hoe de storm ging liggen en de zee rustig werd.

Wekenlang had ik in Londen tegen mezelf gezegd dat ik werk ging maken van dit boek, dat het slechts een kwestie was van voor de computer te gaan zitten en te schrijven. Dus had ik wekenlang voor de computer gezeten... en niet geschreven. Naar het scherm gestaard. Doelloos op het internet rondgesurfd. Kaartspelletjes gespeeld. Zonder te begrijpen waarom de woorden niet wilden komen zoals ik verlangde.

In Vollezele ging ik voor mijn computerscherm zitten en na enkele uren zat ik... te schrijven? Neen, natuurlijk niet. Eén middag van die magische stilheid volstond om me met verblindende duidelijkheid te doen inzien dat ik nog niet klaar was om verder te schrijven aan dit boek. Het denken - of verzinnen of dagdromen of wat schrijvers ook mogen doen wanneer ze de godganse dag op een stoel voor zich uit zitten te staren - was nog niet afgerond. Een eenvoudige vaststelling. Eenvoudiger kan eigenlijk niet. Toch was ze er de hele tijd in geslaagd om me te ontsnappen.

Zo was ik de eerste luttele dagen in staat om te genieten van de allergrootste luxe die er bestaat: de luxe van het nietsdoen. Of althans niets doen behalve stilzitten, door de tuin wandelen en de stukjes uit mijn roman de kans te geven om op hun plaats te vallen in mijn hoofd, op hun eigen ritme - een ritme dat zich niet laat dwingen.

Toen vielen alle stukjes inderdaad op hun plaats en was ik eindelijk in staat om te gaan schrijven.

Maar geen van de ongeveer 30.000 woorden die ik in de daaropvolgende vier weken schreef, waren mogelijk geweest zonder dat interludium om na te denken, zonder die absolute stilte die me gaf wat iedere schrijver (en toegegeven, eigenlijk ieder mens) nu en dan nodig heeft: een kans om de kolkende wateren van onze ziel tot bedaren te brengen en te laten verstillen, zodat we voor één keer duidelijk in de diepte kunnen kijken, tot op het punt waar alle creativiteit moet beginnen.

Villa Hellebosch
27.04.09 > 22.05.09
Villa Hellebosch
10.10.11 > 24.10.11

Bookmark and Share Terug